Η Ελλάδα μεταξύ Δύσης και Ανατολής: ένα "νήπιο χιλίων ετών";

Η τελευταία ημέρα του 2012 φεύγει σε γρι φόντο απηχώντας την καταθλιπτική διάθεση των Ελλήνων καθώς και τη γενικότερη μιζέρια της χειμαζόμενης από την κρίση Ελλάδας. Ένας απαιτητικός αγώνας μαραθωνίου δρόμου, χωρίς σαφή αίσθηση της απόστασης, με λιγοστούς σταθμούς ανεφοδιασμού και παρατεταμένη ανηφόρα, η οποία σε εξαντλεί. 

Μια σισύφεια προσπάθεια αποχωρισμού-εξατομίκευσης της ελληνικής κοινωνίας από τον αυστηρό και τιμωτηρικό γονέα της Δύσης, ο οποίος εμπνεόμενος από την προτεσταντική ηθική και τις συνακόλουθες απαγορεύσεις της ηδονικής κατανάλωσης και τις επιταγές του επαγγελματικού έθους, προτείνει, επιβάλλει και ελέγχει αυστηρά προγράμματα εξυγίανσης με κύριο χαρακτηριστικό τη λιτότητα. Λιτότητα ανοίκεια στην ελληνική κουλτούρα του χριστιανικού ορθόδοξου μυστικισμού και της βυζαντινής τυπολατρίας,της βραχυπρόθεσμης ορθολογικότητας και του αποφατισμού.

Με την κρίση ως αφορμή αναβιώνει η διάκριση μεταξύ Ανατολής και Δύσης, μεταξύ προτεσταντικής ηθικής και ορθόδοξου μυστικισμού. Ανασύρεται στην επιφάνεια ο πραγματικός εαυτός της Ελλάδας, αγγίζοντας το σύνδρομο του παιδισμού. Όπως γράφει ο Ράμφος (2012): "Κοιταζόμαστε στον μαγικό  καθρέφτη της ιστορικής πραγματικότητας και δεν αναγνωριζόμαστε. Αντικρύζομε ένα νήπιο χιλίων ετών χωρίς επαφή με τα δρώμενα και με ανεξέλεγκτη συναισθηματική υπερβολή, ένα λαό του οποίου η πολιτισμική συνθήκη είναι ευάλωτη καθώς δέχεται μιμητικά και αναφομοίωτα τα εισαγόμενα από τον ανεπτυγμένο σύγχρονο κόσμο προϊόντα και ερεθίσματα". Όλα αυτά συνιστούν τροχοπέδη για την συγκρότηση ενός αυτοκαθοριζόμενου και αυτόνομου υποκειμένου, αποφεύγοντας μάλιστα επιλογές και δράσεις που θα έθεταν σε κίνδυνο την ισορροπία που συνδέεται με την παράδοση. Έτσι λοιπόν καταλήγει ο Ράμφος ότι η Ελλάδα έχει ανάγκη από έναν φύλακα άγγελο, ο οποίος νουθετεί αλλά ταυτόχρονα συντηρεί και ενίοτε ενισχύει την παιδικότητα και τη συναισθηματική ανωριμότητα. Χαρακτηριστικό είναι το εξής: "Το παρελθόν καταπίνει τον χρόνο ο οποίος θα ζωντάνευε την παράδοσι, ενώ η εμμονή στη ρίζα δημιουργεί ψυχολογίες φυτών με αισθητήρια όργανα προσαρμοσμένα στην ακινησία."

Η υψηλή αβεβαιότητα εντοπίζει πρόσφορο έδαφος στον ανώριμο και ανοχύρωτο άνθρωπο. Με αυτόν τον τρόπο παράγεται έντονο άγχος. Μάλιστα τις περισσότερες φορές πρόκειται για παραλυτικό άγχος, ικανό να υποδουλώσει τον άνθρωπο στην ισχυρή πατρική εξουσία. Μια ασύμμετρη σχέση πατέρα - παιδιού.  

Amour: Που είναι η αγάπη;

Ο Ζώρζ και η Ανν, ένα ζευγάρι συνταξιούχων καθηγητών μουσικής κοντά στα ογδόντα, ζουν σε ένα μεγαλοαστικό διαμέρισμα στο κέντρο του Παρισιού. Αν και ηλικιωμένοι, δείχνουν ακόμα ερωτευμένοι και ζωντανοί. Μοιράζονται τις καθημερινές τους δραστηριότητες, παρακολουθούν ακόμα μουσικές παραστάσεις και συναυλίες, διαβάζουν λογοτεχνία, ενημερώνονται από εφημερίδες, τρώνε μαζί πρωινό, συζητάνε για διάφορα. Έχουν μια κόρη, η οποία ζει στο Λονδίνο. Είναι παντρεμένη με έναν Άγγλο.

Το διαμέρισμά τους επιβλητικό και δεικτικό εσωτερικής καλλιέργειας και πνευματικής συγκρότησης: βιβλία, δίσκοι, ένα μεγάλο πιάνο και πίνακες ζωγραφικής. Η σχέση του ζευγαριού είναι γεμάτη αγάπη, τρυφερότητα, αλληλοσεβασμό, πράγμα που καταδεικνύεται με τον κομψό και αριστοκρατικό τρόπο της επικοινωνίας τους. Τα χρόνια που ζουν μαζί ως ζευγάρι πρέπει να είναι περισσότερα από αυτά που έζησαν μόνοι τους.

Ένα βράδυ, επιστρέφοντας από μια συναυλία κλασικής μουσικής, ο Ζωρζ διαπιστώνει ότι κάποιος είχε προσπαθήσει να παραβιάσει την κλειδαριά του διαμερίσματός τους. Σαν μια απειλή, μια έξωθεν εισβολή να τους «χτυπάει την πόρτα». Ο επίδοξος κλέφτης και το συνακόλουθο αίσθημα εισβολής εγγράφονται στο ασυνείδητο του ζευγαριού ως ένα φοβογόνο αντικείμενο, εισάγοντας με αυτόν τον τρόπο στην ατμόσφαιρα και την πλοκή του έργου το κλείστρο και το κλειστοφιλικό σύμπτωμα του ζευγαριού.

Δεν είναι τυχαίο ότι από αυτήν τη σκηνή του έργου και μετά, όλη η ιστορία διαδραματίζεται εντός του διαμερίσματος, αποκλείοντας τον εξωτερικό χώρο και κατά συνέπεια τον άγνωστο, τον ξένο τρίτο που συμβολίζει την απειλή. Όπως κάθε ηλικιωμένος που νιώθει απειλημένος και λειτουργεί με γνώμονα την προφύλαξη, έτσι και η Ανν προς στιγμήν ανησυχεί, αλλά ο Ζωρζ την ηρεμεί, κλειδώνοντας ψύχραιμα και προσεχτικά την πόρτα. Ωστόσο, η εισβολή έρχεται αυτόκλητη την επόμενη ημέρα. Αυτή τη φορά μέσα από το σπίτι.

Την ώρα που ο Ζωρζ και η Ανν τρώνε το πρωινό τους στην κουζίνα, η Ανν ξαφνικά αποκόπτεται από την πραγματικότητα και «παγώνει» για ορισμένα λεπτά, χωρίς συνείδηση, άλαλη, ανίκανη να αντιδράσει σε κάτι που της ζητάει ο Ζωρζ. Μένει για λίγα λεπτά με βλέμμα απλανές, γεγονός που προκαλεί τρομερή ανησυχία και αγωνία στον Ζωρζ. Προσπαθεί να την συνεφέρει. Ανοίγει την βρύση της κουζίνας και βρέχει μια πετσέτα. Αφού την διπλώσει την ακουμπάει στο κεφάλι της Ανν. Η βρύση συνεχίζει να τρέχει μεταφέροντας στον θεατή την ρευστή αγωνία και το άγχος του Ζωρζ.

Όταν η Ανν συνήλθε, έδειχνε σαν να μην έχει συμβεί τίποτε, σαν ο αντικειμενικός χρόνος απλά να κόλλησε για λίγο με την ίδια να συμπαρασύρεται αναπόδραστα μαζί του. Τελικά, μετά από ιατρικές εξετάσεις διαπιστώνεται ότι η Ανν πάσχει από μια ασθένεια στην καρωτίδα, η οποία στη συνέχεια της προκαλεί εγκεφαλικά επεισόδια και σταδιακή παράλυση. 

Ο χρόνος αρχίζει να μετράει αντίστροφα για το ζευγάρι. Χάριν της οικονομικής τους άνεσης η παροχή ιατρικής και νοσηλευτικής φροντίδας παρέχεται κατά βάση στο σπίτι. Ο Ζώρζ αναλαμβάνει την ευθύνη και την αρμοδιότητα περιποίησης και φροντίδας της άρρωστης Ανν. Όσο αντέχει δηλαδή, όσο συγκρατεί τον θυμό του απέναντι στη ματαίωση της αιώνιας αγάπης.

Με την έναρξη της ασθένειας η εξωτερική βιο-ιατρική υποστήριξη και η οργανωμένη – θεσμική νοσηλευτική φροντίδα απορρίπτονται. Για άλλη μια φορά πιστοποιείται η απουσία του εξωτερικού συστήματος αναφοράς για το ζευγάρι, η οποία ερμηνεύεται ως διαταρακτική και κατά συνέπεια ως απειλητική.

Η χωρική απόσταση ανάμεσα στο νοσοκομείο που θα ήταν η Ανν και στο σπίτι που θα ζούσε μόνος ο Ζωρζ σηματοδοτεί στο ψυχικό πεδίο μια πρόωρη και έξωθεν επιβεβλημένη αποσύνδεση από το καλό αντικείμενο και παράγει για τον Ζωρζ ανυπόφορα συναισθήματα άγχους αποχωρισμού. Έτσι το αίτημα για παραμονή στο σπίτι και αντιστροφή της κλινικής πράξης ικανοποιείται παρά την κρισιμότητα του απειλούμενου σώματος της Ανν.

Πάλι το εκτός μεταποιείται και μεταγράφεται στο εντός, το απειλητικό-έξω μεταβολίζεται σε ανεκτικό-μέσα, ενισχύοντας το κλειστοφιλικό σύμπτωμα του ζευγαριού, ως άμυνα απέναντι στο φοβογόνο αντικείμενο, απέναντι στην ασθένεια που απειλεί να διαρρήξει τη σχέση και να διχοτομήσει την ενότητα του ζευγαριού.

Το κλειστοφιλικό σύμπτωμα απηχεί την υποταγή του ζευγαριού στο αναπόδραστο της ασθένειας. Ο σκηνοθέτης παραθέτει συστηματικά την τριάδα «εγκλείω, εγκλείομαι, κοιμάμαι» για να υπογραμμίσει την παράδοση -υποταγή του ζευγαριού στην αποσυνδετική – αντιλιβιδινική λειτουργία της ασθένειας. «Εγκλείω», σημαίνει την εισδοχή καλών αντικειμένων στον χώρο του ζευγαριού, όπως πχ. η κόρη με τον άντρα της, ο μαθητής μουσικός, ο γείτονας που κουβαλάει τα ψώνια. «Εγκλείομαι» σημαίνει ότι περιστοιχίζομαι στον χώρο της οικειότητας, στο εντός, ενώ το «κοιμάμαι» υποδηλώνεται κυρίως προς το τέλος του έργου με την Ανν να είναι κλινήρης και να κοιμάται.

Το όνειρο του Ζωρζ είναι αποκαλυπτικό για την εξέλιξη του έργου: καθώς είναι στο σπίτι χτυπάει το κουδούνι. Σηκώνεται, ξεκλειδώνει την πόρτα και ρωτάει ποιός είναι. Κανείς. Αρχίζει να βγαίνει προς τον διάδρομο της πολυκατοικίας και να ψάχνει αυτόν που χτύπησε το κουδούνι, ρωτώντας δυνατά «ποιος είναι;». Μάταια. Κανείς δεν είναι εκεί. Προχωρώντας βλέπει ότι ο διάδρομος είναι γεμάτος  νερά, τα πόδια του μουσκεύουν και το πρόσωπό του δείχνει απορημένο. Ξαφνικά μια σκοτεινή ύπαρξη έρχεται από πίσω και του κλείνει το στόμα.

Το όνειρο – εφιάλτης παρουσιάζει την προβολή του κακού, της απειλής της θανατερής ασθένειας στο εκτός-διαμερίσματος. Το εκτός σημαίνει θάνατο. 

Με γνώμονα τη θεωρία των αντικειμενοτρόπων σχέσεων το λανθάνον περιεχόμενο του ονείρου μας δίνει την πραγματική εικόνα του ζευγαριού. Ο θάνατος που έρχεται να πάρει την Ανν σε αυτό το κρύο, υγρό και άχρωμο περιβάλλον, τελικά θα πάρει μαζί του και τον Ζώρζ. Αυτό που δείχνει ο σκηνοθέτης είναι υπό μια ψυχαναλυτική σκοπιά η «ταύτιση μέσω του επιτιθέμενου»: η αποδιοργανωτική απειλή που βιώνει ο Ζωρζ από την επικείμενη απώλεια της Ανν (καλό αντικείμενο) ενεργοποιεί τον αμυντικό μηχανισμό της ταύτισης μέσω του επιτιθέμενου. Ο επιτιθέμενος, η σκοτεινή και θανατερή ύπαρξη που κλείνει τρομακτικά το στόμα του Ζωρζ είναι η ίδια η Ανν, η οποία θα πάρει μαζί της τον Ζωρζ στον άλλο κόσμο. Η κίνηση του κλεισίματος του στόματος υποδηλώνει την «σιωπή χωρίς αντίλογο» (Ποταμιάνου 2007), εννοώντας τον θάνατο της ύπαρξης.

Η κατάσταση της υγείας της Ανν επιδεινώνεται προοδευτικά. Το σώμα της παραλύει, κινείται πλέον μόνο με αναπηρικό αμαξίδιο εντός του σπιτιού, ενώ σταδιακά χάνει την ομιλία της. Προς το τέλος η Ανν δεν είναι σε θέση να κινηθεί ούτε να μιλήσει, ακριβώς όπως το βρέφος. Άλλωστε η περιποίηση που δέχεται από τον Ζωρζ υπογραμμίζει τη μεταβολή των ρόλων. Ο Ζωρζ γίνεται η μητέρα της ανήμπορης Ανν.

Όσο η Ανν καταπονείται και εξαντλείται από την ασθένεια ο Ζωρζ βιώνοντας την απειλή του άγχους αποχωρισμού και της οριστικής εξαφάνισης του καλού αντικειμένου, φαίνεται να εκφράζει έμπρακτα τον θυμό του. Παραδείγματα για αυτό είναι η λεκτική διαμάχη με την κόρη του για δήθεν πλημμελή φροντίδα της Ανν, η έντονη σύγκρουση και εξύβριση με την νοσηλεύτρια, μέχρι την τελική πράξη της ενεργητικής ευθανασίας. Αυτή η κλιμάκωση συμπλέκεται σε κάθε περίπτωση με την άρση της αμφιθυμίας του Ζωρζ και τη συνακόλουθη σχάση καλού και κακού αντικειμένου.

Η Joan Riviere (2008) αναφέρει σχετικά με την έννοια του καλού αντικειμένου: «Ο πόθος κατοχής καλών αντικειμένων μπορεί να αναφέρεται σε οποιοδήποτε φανταστικό πράγμα, που μπορεί να ξυπνήσει την ιδέα του καλού, ή μπορεί  να αναφέρεται σε όλα: υλικά αποκτήματα, σωματικά ή διανοητικά χαρίσματα, πλεονεκτήματα και προνόμια. (…) αν τα αποκτήσουμε, αποδεικνύουμε ότι είμαστε καλοί εμείς οι ίδιοι, γεμάτοι από καλά αντικείμενα, και ότι είμαστε και εμείς, σε αντάλλαγμα, άξιοι αγάπης, σεβασμού και τιμής.   Αλλά εκτός από αποδείξεις είναι ταυτόχρονα και εγγυήσεις ενάντια στους φόβους μας για κάποιο εσωτερικό κενό, ενάντια στις κακές μας τάσεις που μας κάνουν να νιώθουμε το συναίσθημα ότι είμαστε κακοί και γεμάτοι κακά αντικείμενα για τον εαυτό μας και για τους άλλους. Τα καλά αντικείμενα μας χρησιμεύουν επίσης και σαν άμυνα ενάντια στον φόβο μας για τιμωρίες ή για ποινές, που θα μπορούσαν να επιβάλλουν οι άλλοι ενάντιά μας (…) (Riviere 2008: 48).

Φαίνεται λοιπόν ότι το καλό αντικείμενο λειτουργεί και ως ρυθμιστής της επιθετικότητας του ατόμου, στον βαθμό που συγκρατεί και μεταβολίζει τα μη αποδεκτά και διαταρακτικά στοιχεία. Ενδεχόμενη απώλεια του καλού αντικειμένου ανατρέπει αυτήν την ψυχική ισορροπία και αποδεσμεύει ενορμητικές καταστροφικές κινήσεις στον ψυχισμό, ενεργοποιώντας τον αμυντικό μηχανισμό της σχάσης (spliting) ανάμεσα στο καλό και το κακό αντικείμενο.   

Εδώ μιλάμε για το πέρασμα από την «καταθλιπτική θέση»  στην «σχιζοειδή-παρανοϊκή θέση» της Melanie Klein, όπου η στέρηση και ματαίωση των αναγκών δεν βιώνονται πλέον ως φυσική απουσία της μητέρας και του καλού γαλακτοφόρου στήθους, αλλά ως παρουσία ενός κακού, διωκτικού και δηλητηριώδους μαστού που επιτίθεται στο βρέφος. Αυτό βέβαια δεν συνδέεται πλέον με το άγχος αποχωρισμού, αλλά με το άγχος αφανισμού.

Μην αντέχοντας ο Ζωρζ να βιώνει αυτήν την κατάσταση, σε κάποια ανύποπτη στιγμή βουτάει το μαξιλάρι από το κρεβάτι της Ανν και πνίγει την αιώνια αγάπη του. Πιέζει το μαξιλάρι στο πρόσωπο της αδύναμης και ανήμπορης Ανν, μέχρι που ξεψυχάει. Ο ίδιος ξεσπάει σε λυγμούς και αρχίζει να γράφει σημειώματα, προϊδεάζοντας τον θεατή για το μοιραίο.

Φαντάσματα υπάρξεων πλέον, ο Ζωρζ και η Ανν, στο τέλος του έργου, αποχωρούν από το σπίτι. Μαζί. 

Προτεινόμενη βιβλιογραφία

Melanie Klein / Joan Riviere (2008): Η αγάπη και το μίσος. Η ανάγκη της επανόρθωσης. Αθήνα. 

Ποταμιάνου, Άννα (2007): Μονοπάτια θανάτου. Στίξεις και αντιστίξεις. Αθήνα. 

Ενημέρωση για Ημερίδα από την Ελληνική Εταρεία Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας

Η Ελληνική Εταιρεία Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας διοργανώνει Ημερίδα με θέμα: Η Ελληνική Κρίση: Στοχασμοί και Αναστοχασμοί. Ψυχαναλυτικοί Προβληματισμοί. 

Περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να δείτε στην ιστοσελίδα της Ελληνικής Εταιρείας Ψυχαναλυτικής Ψυχοθεραπείας:

http://www.psychoanalysis-psychotherapy.gr/

Ο υγιεινός περίπατος Σαμαρά - Μέρκελ στο Μέγαρο Μαξίμου και η τεχνική της προπαγάνδας

Για άλλη μια φορά η ελληνική κυβέρνηση της τριανδρίας με επικεφαλής τον εγγονό της Πηνελόπης Δέλτα, προσπάθησε να δείξει πυγμή και τόλμη καθώς και αβρούς τρόπους υποδοχής μιας γνώριμης ξένης, της καγκελαρίου Άγκελα Μέρκελ. Ενόσω η ελληνική κοινωνία διασπάται πλέον σε μικρές ομάδες ή ακόμα χειρότερα σε μεμονωμένες οντότητες χωρίς πολιτικό περιεχόμενο, αλλά με οδηγό στοιχείο την ενόρμηση αυτοσυντήρησης. 

Η τεχνική της προπαγάνδας συνεχίζεται με την αρωγή των ΜΜΕ και τη σιωπηρή συγκατάβαση του κόσμου. Διότι οι εικόνες που προβλήθηκαν την ημέρα της επίσκεψης της, κατά τα άλλα αναγκαίας για τη χώρα μας καγκελαρίου, θα ζήλευαν ακόμα και οι πιο μοχθηροί δικτάτορες της ανθρωπότητας όπως ο Πολ Ποτ, ο Χίτλερ και ο Πάπα Ντοκ της Αϊτής. Χωρίς καμία απολύτως ντροπή (άλλωστε το συναίσθημα της ντροπής προϋποθέτει ένα ώριμο και απαρτιωμένο Εγώ) προβλήθηκαν εικόνες ηρεμίας, ανεμελίας και περιπατητικής διάθεσης των δυο αρχηγών στους κήπους και στους κεντρικούς δρόμους που οδηγούν στο Μέγαρο Μαξίμου, δρόμοι γεμάτοι μυστικούς πράκτορες, ειδικούς φρουρούς και άλλους φουσκωτούς προστάτες της ερωτικής δυάδας. 

Κύριο μέλημα και βασική αποστολή των ειδικών φρουρών ήταν η διασφάλιση της ηρεμίας και η αποτροπή κακόβουλων και επαναστατικών στοιχείων, δηλαδή η αποσιώπηση της πραγματικότητας και του βασικού ατήματος. Διότι λίγα μέτρα πιο κάτω πλήθος λαού, οργανωμένοι σε ομάδες ή μεμονωμένα διαδήλωναν κατά των μέτρων λιτότητας, δίνοντας σε όλους το μήνυμα, ότι το δωρεάν κουτόχορτο που προσπαθούν να ταϊσουν τον λαό, επιστρέφεται ατόφιο με τη συσκευασία του σε όλους αυτούς που κωφεύουν. 

Όπως έχει διατυπώσει πολύ εύστοχα και κυνικά ο σλοβένος φιλόσοφος Slavoj Žižek, στην εποχή του βάρβαρου καπιταλισμού παράγονται δημοκρατικά ελλείμματα. Η αρνητική παγκοσμιοποίηση επιδρά με ολέθριες συνέπειες στα έθνη κράτη και προκαλεί τριγμούς και αναταράξεις, οι οποίες δεν δύναται να απορροφηθούν σε τοπικό επίπεδο. Το υπόδειγμα "Παγκόσμια διακινδύνευση, τοπική διαχείριση των προβλημάτων" δεν στέκει. Η Ελλάδα με τη δίαιτα εξυγίανσης που της έχει επιβληθεί πόσους τριγμούς και αναταράξεις μπορεί να αντέξει ακόμα; Επίσης, η τεχνητή διαμεσολάβηση της πραγματικότητας πόση προπαγάνδα μπορεί να χωρέσει ακόμα;  

Τηλεοπτικά παιχνίδια και αντικοινωνικά μαθήματα: κοινωνιολογία της χαζοχαρούμενης κοινωνικής διαδρομής

Μετά από εκατοντάδες χιλιάδες ώρες τηλεθέασης ο σημερινός Έλληνας ίσως να είναι κοινωνικά πιο μορφωμένος από ποτέ. Έχουν καταστεί σαφείς και ορατοί σε όλους οι μηχανισμοί ενσωμάτωσης, ανάδειξης και ανέλιξης του ατόμου στην κοινωνική διαστρωμάτωση, και δη μέσα από τηλεοπτικά παιχνίδια και σόου. 

Μάθαμε λοιπόν πώς μπορεί κάποιος να γίνει τραγουδιστής, αρκεί να ζήσει σε ένα μεταμοντέρνο κελί τηλεοπτικής παρακολούθησης, σε ένα υπερσύγχρονο πανοπτικό μαζί με άλλους άεργους και άφωνους ψευδο-καλλιτέχνες με τους οποίους μοιράζεται τις ίδιες ψευδαισθήσεις και να προβάρει το κουστούμι του διακεκριμένου καλλιτέχνη. 

Μάθαμε ακόμα πως μπορεί κάποιος να γίνει καλός μάγειρας και να κάνει πρωινή καριέρα σε σαπουνο-εκπομπές, αρκεί να εγλειστεί μαζί με άλλους μεταιχμιακούς τύπους σε ένα κτίριο και να προσπαθεί να ανταποκριθεί στις υψηλές προσδοκίες και να αντέξει ψυχολογικά την αυστηρή κριτική τόσο των σοφών του χώρου όσο και του αδηφάγου κοινού. 

Μάθαμε επίσης πως να προβάλλουμε το ταλέντο μας στην τηλεόραση, ανεξαρτήτως ταλέντου, προκειμένου να μας θαυμάσουν ορισμένοι ατάλαντοι και να μας δοθεί μια ευκαιρία για να ζήσουμε το υλιστικό όνειρο του νεοέλληνα. 

Μάθαμε επιπλέον πως λειτουργούν σωστά και εξορθολογισμένα οι ταβέρνες, τα εστιατόρια και κάθε είδους τυχάρπαστα μαγαζιά εστίασης με την επαγγελματική καθοδήγηση και γνωμοδότηση ενός σοφού του χώρου, ο οποίος τολμά και τα βάζει με όλους για να τους υποδείξει τον σωστό τρόπο. 

Προς το τέλος αυτής της χαζοχαρούμενης περιπλάνησης στις εναλλακτικές κοινωνικές και επαγγελματικές διαδρομές, αχνοφάηνηκαν τα πρώτα σημάδια της επερχόμενης κρίσης. Μάθαμε τέλος ότι δίπλα μας είναι άνθρωποι υπερχρεωμένοι με δάνεια σε τράπεζες και η λύση τους,  η επίκληση της αυθεντίας, ενός επαΐοντα οικονομολόγου-συμβούλου, ο οποιός προσπαθεί να θέσει όρια και να δώσει απλά μαθήματα αριθμητικής και οικονομικούς τύπους έσοδα μείον έξοδα. 

Το παραγόμενο αποτέλεσμα αυτής της υλιστικής και εκχυδαϊσμένης διαδιακασίας μετατροπής του μηδενικού σε νούμερο ήταν μια στρατιά βραχύβιων τηλε-αστέρων, άφωνων καλλιτεχνών και λοιπών εκχεόμενων παρασίτων ενός τρεμάμενου star system, οι οποίοι εγκατέλειψαν πρόωρα τα τζιποειδή αυτοκίνητα, τις ανέμελες διακοπές στη Μύκονο και τις προκλητικές εμφανίσεις στο Κολωνάκι, προκειμένου να επαναστατήσουν ενάντια στην καταπίεση και την υποχρεωτική δίαιτα εξυγίανσης λόγω της οικονομικής κρίσης. 

Ο τηλεοπτικός Άλλος με τη μορφή χυδαίου υλιστή, αμόρφωτου και ακαλλιέργητου μεν, κοινωνικότατου δε ατόμου, το μόνο που μπόρεσε να προωθήσει ως μήνυμα και οντολογική αρχή στην ελληνική κοινωνία της δεκαετίας του 2010 ήταν η εκτροπή της οδύνης που προκαλείται από την προσπάθεια του διαβάσματος και της εργασίας υπέρ μιας δικαωματικής πρόσκτησης αγαθών και δημοσιότητας. Πολύ απλά δεν είναι ανάγκη να κοπιάσεις για να πετύχεις αυτό που θέλεις, τραγουδιστής, καλλιτέχνης, μάγειρας ή μοντέλλο, αρκεί να ενταχθείς στο τηλεοπτικό σύμπαν της εξηλιθιωμένης  μάζας και να φωτίζεσαι όσο τα φώτα του studio πέφτουν επάνω στο (κατά βάθος) θλιμμένο πρόσωπο. 

Η τηλεοπτικά παραγόμενη πραγματικότητα δυστυχώς αυτονομήθηκε σε μεγάλο βαθμό από την φυσική πραγματικότητα με οδυνηρή συνέπεια την αδικαιολόγητη έπαρση των τηλε-αστέρων και την κυριαρχία ενός αμοραλιστικού τρόπου ζωής βασισμένου στην κατανάλωση και στην καταβρόχθιση (θα σε φάω). Εν μέσω κρίσης τα φώτα των πολύχρωμων studios στα μεγάλα κανάλια έχουν χαμηλώσει και αναζητούν την επόμενη ευκαιρία για να θολώσουν τις συνειδήσεις των ανώριμων.  

  

Ενημέρωση για ημερίδα ευαισθητοποίησης στην Αίγινα, 5,6 & 7 Οκτωβρίου

 

Το μεσσιανικό γεγονός, η καταγγελία για τους "λύκους άρπαγες με ενδύματα προβάτων" και οι εκλογές

Σε λίγες ημέρες ο θυμόσοφος ελληνικός λαός θα εκφράσει τις όποιες ιδεολογικές και πολιτικές του απόψεις, ασκώντας το συνταγματικό δικαίωμα του εκλέγειν. Βέβαια, το παράδοξο έγκειται στο ότι το δικαίωμα αυτό θα ασκηθεί κατά τη συνθήκη "το μη χείρον". 

Λόγω του ότι η καθημερινή ματαίωση των επιθυμιών και των ονείρων του Έλληνα παράγει εντασιακά φορτία θυμού και συναφών επιθετικών συναισθημάτων, συγκροτείται αυτόματα ένας ανώριμος μηχανισμός εξιδανίκευσης του Άλλου, όποιος και αν είναι αυτός. Σίγουρα, λίγοι είναι αυτοί που πιστεύουν ότι αυτός ο Άλλος ανήκει σε κάποιο από τα μονολιθικά ή από τα ευκαιριακά πολιτικά κόμματα που θα κληθεί να ψηφίσει. Μάλλον, αυτός ο Άλλος διάγει μέχρι σήμερα βίο φαντάσματος, είναι αποκύημα της παιδικής μας φαντασίας, αφού σίγουρα κάποια στιγμή θα έρθει να μας σώσει από τις κακουχίες και τους τοκογλύφους. Σαν το μικρό παιδάκι που φοβάται και περιμένει τον παντοδύναμο πατέρα ή τον σούπερ ήρωα που κατατροπώνει τους κακούς. 

Εν αναμονή λοιπόν του μεσσιανικού γεγονότος, της αποκάλυψης και γήινης εμφάνισης του εξιδκανικευμένου Άλλου, η διαλεκτική βρίσκεται σε ακινησία. Ο δημόσιος λόγος περιστρέφεται γύρω από τις μικροκομματικές ιδιοτέλειες και την ιδεολογική κενότητα και σταδιακά συμπυκνώνεται και εγκλωβίζεται σε μια φούσκα που θα σκάσει την Κυριακή στις 6 Μαίου. Την 7η Μαίου τι θα συζητάμε; Ή καλύτερα προς τα που θα στρέφεται ο ιδεομυρηκασμός; 

Ο Ιησούς, ως επαναστάτης και ρηξικέλευθος ανθρωπιστής κατηγόρησε δημόσια τον τύραννο Ηρώδη ως "αλώπεκα", ενώ κατέκρινε τους λοιπούς άρχοντες, χαρακτηρίζοντάς τους "λύκους άρπαγες με ενδύματα προβάτων" και "γεννήματα εχιδνών", αψηφώντας τις συνέπειες του λόγου του και του δριμύτατου κατηγορώ. Αν και γνώριζε εξαρχής τις συνέπειες. 

Η μεσσιανιακή φιγούρα δεν έχει εμφανιστεί ακόμα στην Ελλάδα, την αναμένουμε...έως τότε η διαλεκτική είναι σε ακινησία και η συνείδηση μουδιασμένη. Πρόσφορο έδαφος για ακραίες ιδεολογίες, βία, ανομική συμπεριφορά και ρευστή αβεβαιότητα. 

"Το μη χείρον" της 6ης Μαίου και η νοσταλγία της μειοψηφίας

Επειδή  κύριος γνώμονας για την ψήφο μας στις 6 Μαίου είναι πλέον "το μή χείρον", δηλαδή η μαζοχιστική επιλογή του λιγότερου επιζήμιου, του λιγότερου κακόβουλου κομματικού σχηματισμού, θέση που παρουσιάζει με γλαφυρό και ιδιαίτερα κριτικό πνεύμα ο Χρ. Γιανναράς, καλό θα ήταν να στραφούμε σε ακόμα πιο καλλιτεχνικές - ποιητικές συνθήκες περιγραφής της πραγματικότητας ανατρέχοντας στον Ελύτη. Αυτό που περιγράφει μου θυμίζει έντονα το μνημειώδες έργο του Γερμανού Ferdinand Toennies "Κοινότητα και Κοινωνία", όπου αντιδιαστέλλεται ο μαζικός αστικός τρόπος ζωής με τον απλό, αμόλυντο και νοσταλγικό κοινοτισμό, την οργάνωση της ανθρώπινης συμπεριφοράς και δράσης σε ομάδες - κοινότητες.  Η επικαιρότητα του Ελύτη είναι για άλλη μια φορά αφοπλιστική και δίνει μαθήματα απλότητας, δυνατό χτύπημα  - πλήγμα στη μεγαλομανιακή παντοδυναμία των πολιτικάντηδων. 

"…Οπου ανθεί ο μέσος όρος παύω να υπάρχω. Μου είναι αδύνατον να ευδοκιμήσω μέσα στη μάζα της εκάστοτε πλειοψηφίας. Οι ωραίες μειοψηφίες είναι το κάτι άλλο. Ή τις κάνω σμαράγδι να φωτίζουν τη νύχτα μου, ή τις τρώω με σοκολάτα και σαντιγύ. Γι αυτό και καμιά ολιγαρχία που εκτιμώ δεν έρχεται ποτέ στα πράγματα. Όμως, γι αυτό ακριβώς την επιλέγω. Για να μην έρχομαι ποτέ στα πράγματα. (...)" 

Ο Κήπος Με Τις Αυταπάτες, Δοκίμια Οδυσσέα Ελύτη

Το Μουσείο της Αρχαίας Ολυμπίας και το πέρασμα από τον εξιδανικευμένο ελληνοκεντρισμό στην κατάθλιψη

Η κλοπή ανεκτίμητης αξίας εκθεμάτων και συμβόλων του ελληνικού πολιτισμού από το Μουσείο της Αρχαίας Ολυμπίας αποτελεί τρανταχτή απόδειξη, ακόμα για τον πλέον ονειροπαρμένο προγονολάτρη, ότι η χώρα μας είναι σε διαδικασία κατάρρευσης και αποσύνθεσης. Για άλλη μια φορά θα ενεργοποιηθεί τάχιστα η λογική της εκ των υστέρων απόδοσης ευθυνών και μια σιχαμερή μορφή ιδεομηρυκασμού θα απλωθεί σταδιακά στα τηλεπαράθυρα των ειδήσεων και στους διαδικτυακούς τόπους συζήτησης και επικοιωνίας. Ιδεομηρυκασμός με συνήθη περιεχόμενα "Ποιός φταίει;", "πόσοι ήταν οι φύλακες;"πόσοι έπρεπε να είναι;" τί φταίει το Υπουργείο Πολιτισμού;" και άλλες επαναληπτικές και έμμονες ερωτήσεις, συνθέτουν την εικόνα μιας ψυχαναγκαστικής διαδικασίας αποφυγής της οδύνης.

Μια χώρα που συνεχώς βάλλεται από το εξωτερικό και νιώθει συνεχώς ταπεινωμένη έχει ανάγκη από μηχανισμούς ψυχικής υπεραναπλήρωσης και αντιστάθμισης (βλ. Κονδύλης 1992). Μέχρι σήμερα η υπερανάπληρωση του νεοέλληνα αντλούσε το φωτεινό και σπουδαίο κύρος της από την λατρεία της αρχαίας Ελλάδας και από τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, ο οποίος έγινε το εξιδανικευμένο αντικείμενο της υπεραναπλήρωσης. Μόλις όμως τα σύμβολα του ελληνικού πολιτισμού ακρωτηριάστηκαν βίαια από τους ανεπιθύμητους διαρρήκτες του Μουσείου της Αρχαίας Ολυμπίας, το εξιδανικευμένο αντικείμενο που υποστήριζε την υπεραναπλήρωση απωλέσθηκε, χάθηκε και αγνοείται... Πίσω του έμεινε ένα κενό περίγραμμα, ένα τραύμα οδυνηρό. Το χαμένο αντικείμενο δεν μπορεί πλέον να αναπαρασταθεί και να λειτουργήσει ως αντιστάθμισμα στα εξωτερικά πλήγματα. Ακολουθεί η ταύτιση με το κενό περίγραμμα και το πέρασμα στην κατάθλιψη. 

Η μερική κατάρρευση του πελατειακού κράτους και η "δίαιτα εξυγιάνσεως"

Με τον αριθμό των νεόπτωχων να αυξάνεται καθημερινά τόσο στις αστικές περιοχές όσο και στην ύπαιθρο και με τους αστέγους να δίνουν καθημερινό αγώνα επιβίωσης στις γκρίζες και απάνθρωπες πόλεις, με τις στρατιές των ανέργων να παρελαύνουν στις αρχές κάθε μήνα στον παραλυμένο ΟΑΕΔ για να τους δοθεί το επίδομα ανεργίας και με τους μικρομεσαίους επιχειρηματίες να έχουν πνιγεί στα χρέη και στον βάλτο της παγωμένης αγοράς, με τους ιδιοκτήτες ακινήτων να αισθάνονται τα χαράτσια σαν βιασμό από τον σεξουαλικά υποσιτισμένο νταβατζή τους και με τα παιδιά τους να μεγαλώνουν σε ένα νοσηρό περιβάλλον ανηθικισμού και πολιτικής οικογενειοκρατίας, με την αποσάρθρωση των κεντρικών δομών του κράτους πρόνοιας και την ιδεολογικοποίηση του νεοελληνικού ωχαδελφισμού, με την βρεφική εξάρτηση του Έλληνα πολίτη από τον πλούσιο γαλακτοφόρο μαστό του κράτους και την επίταση της δανειοτρεφούς κατανάλωσης και την επικράτηση του "παρασιτικού καταναλωτισμού", σφυρηλατείται η ντροπιαστική και αντιδιαφωτιστική εικόνα της σύγχρονης Ελλάδας. 

Αν ο Παναγιώτης Κονδύλης έγραφε με την οξυδέρκεια και την διορατικότητα που τον διέκριναν, εν έτει 1992, ότι ο φτωχός πλην ομοτράπεζος Ευρωπαίος συγγενής ζούσε για χρόνια με χρηματοδοτήσεις απο το εξωτερικό, χωρίς να παράγει τίποτε και ότι κάποια στίγμη θα επιβαλλόταν στην "ελληνική οικονομία αυστηρή δίαιτα εξυγιάνσεως (...) επαναφέροντας το ελληνικό βιοτικό επίπεδο στο ύψος που επιτρέπουν οι δυνατότητές της", τότε για ποιόν λόγο οι πεφωτισμένοι πολιτικοί μας δεν αντέδρασαν έγκαιρα; Γιατί, αφού όλα αυτά ήταν ρητά, φανερά, κοινώς εποπτεύσιμα και παρατηρήσιμα, ουδείς εκ των πανεπιστημιακών δεν όρθωσε το ανάστημά του απέναντι στο γιγαντιαίο μας χρέος; Γιατί σήμερα αναλαμβάνουν όλοι μετά μεγίστης ευχαρίστησης τον ρόλο του τηλεοπτικού μετά Χριστόν προφήτη; Γιατί συζητάμε ακόμα σήμερα, τους λόγους που "μας έφεραν μέχρι εδώ;" Που είναι κρυμμένες οι λύσεις;

Όσο η οικονομική και οντολογική εξαθλίωση των λαϊκών στρωμάτων και των μικρο-μεσαίων τάξεων συνεχίζεται τόσο περισσότερο διαλύεται ο ουσιακός δεσμός μεταξύ πολιτικού-πατριάρχη και πολίτη-πελάτη, ενώ αντίθετα ο δεσμός αυτός γίνεται πιο συμβωτικός και έντονος μεταξύ της μεγαλο-αστικής κεφαλαιοκρατικής τάξης και της πολιτικής ηγεσίας. Εδώ, οι πιέσεις και οι επιθυμίες των επιχειρηματιών και των ισχυρών οικονομικών συντεχνιών όχι μόνο ακούγονται φωναχτά στα πλαδαρά ώτα των πολιτικών, αλλά συγκροτούν πολλές φορές βασικούς άξονες για την χάραξη δημόσιας πολιτικής, εξυπηρετώντας συγκεκριμένα οικονομικά συμφέροντα. Ανακύπτει έτσι ένα πρόβλημα δημοκρατικής νομιμοποίησης των πολιτικών αποφάσεων υπό την έννοια του δημοκρατικού ελλείμματος. 

Η προοδευτική εξαθλίωση σημαίνει ότι οι διαμορφωτικές-συγκροτησιακές δυνάμεις του αστικού δικομματισμού και του πελατειακού κράτους ατονούν, ο πολίτης-πελάτης είναι πεινασμένος, άνεργος, ματαιωμένος και θυμωμένος με τον πολιτικό-πατριάρχη, ο οποίος αδυνατεί να ανταποκριθεί στις ψηφοθηρικές ικανοποιήσεις αιτημάτων, αφού το άγρυπνο μάτι της Τρόικα τον παρακολουθεί. Η "δίαιτα εξυγιάνσεως" που έγραφε ο Κονδύλης σηματοδοτεί λοιπόν τη μονομερή κατάρρευση του πελατειακού κράτους, συμπαρασύροντας συμπαγείς μάζες κουτοπόνηρων Νεοελλήνων στην ανέχεια, στην απόλυση, στον περιορισμό της κατανάλωσης και στην υποβάθμιση του βιοτικού τους επιπέδου.  Όλοι αυτοί που διορίστηκαν με πραξικοπηματικό τρόπο και αδιαφανείς διαδικασίες σε άνευ αντικειμένου θέσεις του δημόσιου τομέα, που εισέπτρατταν ευφάνταστα επιδόματα για την "έγκαιρη προσέλευση" και για το "ζέσταμα της μηχανής", όλοι αυτοί που σχολούσαν στις δυο το μεσημέρι για να πάνε στην άλλη τους εργασία που τους απέφερε ακόμα πιο υψηλά εισοδήματα.

Το πελατειακό κράτος συνεχίζει πάντως να στηρίζεται στο άλλο, το δεξί και υγιές πόδι των επιχειρηματικών και των αδιάσπαστων ισχυρών οικονομικών συμφερόντων... Στατικά λοιπόν το πελατειακό οικοδόμημα επιβιώνει παρόλο που εδράζεται σε ένα πόδι. Είναι το δεξί, το καλό.