Ψυχολογία των αποφάσεων. Μέρος 1ο

Κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα αλλά και την υποχρέωση να λαμβάνει αποφάσεις καθόλη τη διάρκεια της ζωής του. Ανεξάρτητα από το αν οι αποφάσεις αφορούν τον ίδιο, τους άλλους ή όλους μαζί, αυτό που μας ενδιαφέρει εν προκειμένω είναι ο τρόπος σκέψης και η συμπεριφορά του ατόμου υπό πιεστικές συνθήκες και σε σύνθετες καταστάσεις. 

Ποιά στρατηγική ακολουθεί κανείς όταν βρίσκεται σε μια πρωτοφανή και σύνθετη περίσταση; Πως σκέφεται εκείνη τη στιγμή ο άνθρωπος και πως εκτιμάει την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεών του; Πόσο σφαιρικά και ολοκληρωμένα αντιμετωπίζει τα γεγονότα σε μια σύνθετη περίσταση και με ποιά κριτήρια λαμβάνει τις αποφάσεις του; Οι απαντήσεις που δίνει ο άνθρωπος στα ως άνω ερωτήματα, μπορεί να έχουν σχεδιαστεί σε θεωρητικό επίπεδο, οι συνέπειές τους όμως είναι πραγματικές και απτές. Επίκαιρο παράδειγμα, αρκετά κατάλληλο για να αντιληφθούμε το μέγεθος μιας μη ηθελημένης και, ως εκ τούτου μη υπολογίσιμης, καταστροφής είναι η κυβερνητική πολιτική αντιμετώπισης της οικονομικής κρίσης στην Ελλάδα. Για ποιόν λόγο τα εφαρμοζόμενα μέτρα δεν είναι αποτελεσματικά; Με ποιά κριτήρια αποφασίζει ο Πρωθυπουργός και οι υπουργοί του για να μειωθεί το έλλειμμα; Πόσο συνυπολογίζονται άλλοι παράμετροι που επηρεάζουν αυτήν την απόφαση;

Η βασική μας παραδοχή, η οποία παραπέμπει στο έργο του γερμανού ψυχολόγου Dietrich Doerner, είναι  η ακόλουθη:

μια πολύπλοκη κατάσταση δημιουργεί αβεβαιότητα, και η αβεβαιότητα με τη σειρά της παράγει άγχος.  

Σύμφωνα με τα ερευνητικά ευρήματα του Doerner, ο άνθρωπος όταν έχει να αντιμετωπίσει μια πολύπλοκη κατάσταση υπό συνθήκες πίεσης χάνεται, συγχέει το αρχικό σχέδιο, και αντιδρά προκαλώντας μη ηθελημένες συνέπειες (παράδοξη συμπεριφορά).

Συνοπτικά, οι ακόλουθοι τρόποι αντίδρασης και συμπεριφοράς του ανθρώπου είναι χαρακτηριστικοί για το σύνολο των περιπτώσεων όπου καλείται κανείς να διαχειριστεί μια σύνθετη πραγματικότητα:

• υπό συνθήκες χρονικής πίεσης ο άνθρωπος τείνει να εφαρμόζει υπερβολική δοσολογία μέτρων και παρεμβάσεων. Όσο μειώνεται ο διαθέσιμος χρόνος τόσο αυξάνονται οι παρεμβάσεις.
• δεν προκρίνεται η μη γραμμική σκέψη με όρους κυκλικής αιτιακής προσέγγισης, αλλά η γραμμική σκέψη με όρους αυτόματης σχέσης αιτίας - αιτιατού.
• δεν εκτιμώνται καθόλου οι άμεσες και έμμεσες συνέπειες των παρεμβάσεων ούτε οι παράπλευρες απώλειες
• στο ίδιο μήκος κύματος, δεν εκτιμώνται οι μακροπρόθεσμες συνέπειες των αποφάσεων και των παρεμβάσεων
• η προσοχή εστιάζεται στο κυρίαρχο, επικρατούν πρόβλημα, αγνοώντας την αιτική συσχέτιση του συγκεκριμένου προβλήματος με άλλες μεταβλητές.
• υποβιβάζεται η σημασία των συνεπειών που αυξάνονονται με εκθετικό ρυθμό.