Κυβερνητικός ανασχηματισμός, τεχνικές προπαγάνδας και η "φαντασίωση σωτηρίας" της μάζας

Ο ανασχηματισμός της κυβέρνησης λειτουργεί σήμερα σαν ενδιάμεσος κυματοθραύστης, ικανός να συγκρατήσει έστω και προσωρινά τις χειμαρρώδεις λαϊκές αντιδράσεις, είτε αυτές εκφράστηκαν μεμονωμένα από απλούς πολίτες προς τους οικείους βουλευτές είτε από οργανωμένες μορφές συλλογικής δράσης, όπως είναι εν προκειμένω το κίνημα των Αγανακτισμένων. 

Η ουσία όμως παραμένει στο ακέραιο ίδια και απαράλλακτη. Ο ανασχηματισμός δεν λειτουργεί μεταλλακτικά στο ήδη συμφωνημένο μεσοπρόθεσμο σχέδιο ούτε και απαλυντικά στον ψυχικό πόνο που προκαλείται από τη συνεχή ματαίωση και ακύρωση των επιθυμιών του λαού. Επιπλέον ο ανασχηματισμός ερμηνεύεται  στη σημερινή συγκυρία ως πολιτική πράξη προσωρινού αποπροσανατολισμού της κοινής γνώμης και προκρίθηκε εν μέσω πανικού ως λυσιτελής πρόταση. 

Για να αναδειχθεί όμως η εύθυμη αλλαγή και η αντικατάσταση των κυβερνητικών προσώπων και ρόλων, πρώτα καλλιεργήθηκε μαζικά ένα κλίμα αβεβαιότητας. Ο πρωθυπουργός ζητούσε συναίνεση από τους υπόλοιπους αρχηγούς κομμάτων, απειλούσε με παραίτηση ή παραχώρηση της πρωθυπουργικής του θέσης προς όφελος της πατρίδας, διαμορφώνοντας κλίμα πολιτικής αστάθειας και ρευστότητας, το οποίο με όρους ψυχολογικούς σημαίνει αύξηση του άγχους και ενίσχυση της εξάρτησης του αδύναμου και υποτακτικού από τον δυνατό και κυριαρχικό. 

Αυτή ακριβώς η εξ αποκαλύψεως εδραίωση του Πρωθυπουργού και του (νέου) επιτελείου του, αναδεικνύουν βασικές πτυχές και μεθόδους της προπαγάνδας:

1. αιφνίδια κατασκευή ενός αγχογόνου ερεθίσματος και μιας ψυχοπιεστικής απειλής (χρεοκοπία, οργανωμένο σχέδιο εναντίον της Ελλάδας κλπ.) 
2. Το αβέβαιο και ασταθές περιβάλλον ("παραίτηση", "κυβέρνηση εθνικής σωτηρίας") παράγει άγχος και έτσι διαμορφώνεται η "μουδιασμένη συνείδηση" της μάζας
3. Η εξ αποκαλύψεως εδραίωση του ισχυρού αναγνωρίζεται ως μεσσιανικό γεγονός, το οποίο διαμορφώνει και ενισχύει μια "φαντασίωση σωτηρίας" στη μάζα ("ο ανασχηματισμός θα μας βοηθήσει να μην χρεοκοπήσουμε")
4. Η ιδέα και η αρχική πρόταση του ισχυρού (μεσοπρόθεσμο σχέδιο, φοροεπιδρομή, μείωση μισθών κλπ.) έχει λιγότερο αρνητικό φορτίο από ότι πριν και απεκδύεται τα χαρακτηριστικά του στρεβλού και λαθεμένου, διότι το αίσθημα εξαρτητικότητας του αδύναμου έχει ενισχυθεί. 

Συμπερασματικά, το πυροτέχνημα του κυβερνητικού ανασχηματισμού όσο περισσότερο φλέγεται και εξακτινώνεται με φανταχτερά χρώματα και εντυπωσιακούς σχηματισμούς, τόσο πιο πολύ  εξιδανικεύεται από τη μάζα ως "σωτήρια λύση". Το σταδιακό και αναπόφευκτο σβήσιμο όμως, θα ανασύρει απωθημένες σκοτεινές πλευρές μίσους και οργής, αφού η ματαιωτική πραγματικότητα θα ξεδιαλύνει με μιας τις όποιες ψευδαισθήσεις και φαντασιώσεις σωτηρίας. 

Μετα-δημοκρατία και το κίνημα των "Αγανακτισμένων"

Το Facebook, το Twitter, τα blogs, οι εικονικές κοινότητες, και γενικότερα οι αποχρώσεις του κοινωνικού λογισμικού, αποτελούν σήμερα ανοιχτούς χώρους διαλόγου και οργάνωσης της κοινωνίας των πολιτών. Με μεγάλο ενδιαφέρον οι κοινωνικοί επιστήμονες παρατηρούν τα τελευταία χρόνια την ανάδυση ενός κοινωνικού φαινομένου σε παγκόσμιο επίπεδο, το οποίο λειτουργεί αντισταθμιστικά στην συνεχή αποικιοκράτηση της πολιτικής από οικονομικά συμφέροντα μεγάλων επιχειρήσεων, ισχυρών συντεχνιών  και προνομιούχων οικονομικών ελίτ. Οι δημοκρατικοί θεσμοί χαρακτηρίζονται σήμερα από ελλείμματα νομιμοποίησης, αφού το νεοφιλελεύθερο κράτος ασκεί την πολιτική του με γνώμονα τα οικονομικά συμφέροντα και όχι με βάση τα παραδοσιακά δημοκρατικά πρότυπα που προωθούν και ενισχύουν την κοινωνική συνοχή και την ισότητα. Αυτή η καινοφανής πολιτειολογική συνθήκη περιγράφεται ως θεωρία της "μετα-δημοκρατίας", όπου οι δημοκρατικές αρχές αποκτούν έναν προσχηματικό και τυπικό χαρακτήρα, προς όφελος ισχυρών και τοξικών οικονομικών συμφερόντων. 

Αυτό λοιπόν που σήμερα σκιαγαφείται ως "αποπολιτικοποίηση του πολιτικού" (Ulrich Beck), ως συρρίκνωση της βάσης νομιμοποίησης των πολιτικών αποφάσεων, αποτελεί το πάτημα για την εμφάνιση και συγκρότηση μη επιβεβλημένων μορφών συλλογικής δράσης, όπως είναι το κίνημα των "Αγανακτισμένων". Βασικό συγκροτησιακό στοιχείο του μαζικού κινήματος "Αγανακτισμένων" είναι η αναγνώριση της ελλειμματικής ταύτισης μεταξύ λαϊκής βούλησης και πολτικών αποφάσεων. Οι πολιτικές αποφάσεις του κράτους παύουν να είναι ρεαλιστικές όταν δεν ανταποκρίνονται στη λαϊκή βούληση. Ένα κράτος παύει να είναι καταστατικά και συνταγματικά δημοκρατικό όταν αγνοεί ή κωφεύει στα επίκαιρα αιτήματα του λαού. Ένα κράτος που υποσκάπτει το μέλλον του λαού του και αρέσκεται στην χάραξη μεσοπρόθεσμων πολιτικών επιβίωσης, ουσιαστικά αυτο-ακυρώνεται. 

Το παράδοξο λοιπόν στον μετα-δημοκρατικό σχηματισμό είναι ότι η βάση νομιμοποίησης ("λαϊκή βούληση", "λαός") της κρατικής εξουσίας συρρικνώνεται σε τέτοιον βαθμό που τα πραγματικά αιτήματα του λαού ούτε εκπροσωπούνται ούτε ικανοποιούνται από τις πολιτικές αποφάσεις. Υπό αυτήν την αξιακά ελεύθερη και αρκούντως ψύχραιμη έποψη, το κίνημα των "Αγανακτισμένων" δεν είναι τίποτε άλλο από την διεύρυνση της βάσης νομιμοποίησης των πολιτικών αποφάσεων σε μια πιο δημοκρατική κατεύθυνση. Το βασικό αίτημα εν προκειμένω δεν εξαντλείται στην εμπερίεξη του Άλλου και της ετερότητας, αλλά πολύ πιο άμεσα και ωμά, στον εκδημοκρατισμό της δημόσιας σφαίρας και στην αναδιάταξη των γραμμών και των συντεταγμένων του πολιτικού συστήματος με γνώμονα μια αξιοπρεπή διαβίωση. 

Το κίνημα των "Αγανακτισμένων" υπερβαίνει την πόλωση των κοινωνικών διαφορών και την ανεπάρκεια των πολιτικών κομμάτων, επιβεβαιώνοντας σε μεγάλο βαθμό τη δυναμική επιστροφή του νεωτερικού υποκειμένου στη δημόσια σφαίρα. Η "επανάσταση του καναπέ" και "η τάξη της σχόλης", ανήκουν πια στο παρελθόν του μαζικοδημοκρατικού σχηματισμού. Σήμερα στο πλαίσιο της μετα-δημοκρατίας το υποκείμενο και οι συλλογικές μορφές έκφρασης και δράσης είναι η αντίρροπη δύναμη    στην αποικιοκράτηση της πολιτικής από τα οικονομικά συμφέροντα του επιχειρηματικού κόσμου και αξιώνει τη λειτουργία του "νέου ιστορικού υποκειμένου". Φαίνεται ότι εκεί που απέτυχε η πολιτική, θα επεμβαίνει διορθωτικά η κοινωνία των πολιτών, εκφράζοντας τόσο στον φυσικό-πραγματικό χώρο όσο και στον ηλεκτρονικό-διαδικτυακό, αιτήματα που δεν εκπροσωπήθηκαν, προβλήματα που δεν αντιμετωπίστηκαν και επιθυμίες που δεν ακούστηκαν, αλλά παραμένουν ζωντανές.