Γενεαλογία του Διαδικτύου

Εάν η πρώτη εξελικτική φάση του Διαδικτύου χαρακτηριστεί ως «φάση των ελίτ» (1969-1991), αφού εκείνη την περίοδο διασυνδεδεμένους υπολογιστές είχαν μόνο τέσσερα αμερικάνικα πανεπιστήμια και ο αμερικάνικος στρατός, και η δεύτερη εξελικτική φάση του Διαδικτύου δύναται να ονομαστεί «φάση διείσδυσης και προσαρμογής» (1991-2002), εννοώντας ότι η μαζικοποίηση του Διαδικτύου και οι πρώτοι πειραματισμοί με τα ηλεκτρονικά δίκτυα εντοπίζονται στις αρχές της δεκαετίας του 1990, τότε η τρίτη κατά σειρά εξελικτική φάση δύναται να χαρακτηριστεί ως «φάση αφομοίωσης» ή ως «φάση του κοινωνικού λογισμικού» (βλ. Giannakopoulos 2008, Allen 2004).

Το Facebook, το Twitter, τα blogs και οι λοιπές μορφές κοινωνικής δικτύωσης που πρωτοεμφανίστηκαν στις αρχές της νέας χιλιετίας, και οι οποίες συνεχίζουν να αναπτύσσονται έως και σήμερα, αποτελούν πλέον χειροπιαστές αποδείξεις, και όχι απλές ενδείξεις, ότι τα άτομα στο Διαδίκτυο επιδιώκουν να δικτυώνονται με τους φίλους τους, να αναζητούν παλιές τους γνωριμίες, να γνωρίζουν καινούργια άτομα, να συζητούν για θέματα της επικαιρότητας, να δημοσιεύουν ειδήσεις και απόψεις, να δημιουργούν κοινότητες ειδικών ενδιαφερόντων, να ψηφίζουν σε δημοσκοπήσεις, να προτείνουν νέες ιδέες για την πολιτική ζωή, να παρεμβαίνουν με κριτικό τρόπο σε πολιτικές αποφάσεις, να ψυχαγωγούνται και να ενημερώνονται. Μέσα από την πυκνή δέσμη των online δραστηριοτήτων διαμορφώνονται νέοι «ανοιχτοί χώροι» (Münch 2001) κοινωνικής ενσωμάτωσης και πολιτικής έκφρασης, οι οποίοι υπερβαίνουν την τοπικότητα του κοινωνικού βιόκοσμου, αλλά και την εδαφική κυριαρχία του έθνους-κράτους. Σε κοινωνιολογικούς όρους αυτό σημαίνει ότι στο παγκόσμιο ηλεκτρονικό χωριό οι ανθρώπινες πράξεις αποσυνδέονται σταδιακά από τοπικά πλαίσια αναφοράς και επανασυνδέονται διαλεκτικά σε νέες υπερσυνοριακές και χωρικά αδέσμευτες συνάφειες διαλογικής επικοινωνίας. Έτσι η υπό διαμόρφωση παγκόσμια κοινωνία των πολιτών εδράζεται σε μεγάλο βαθμό σε μικρές ομάδες καθώς και στην ανάδυση των «tiny publics» (Fine/Harringhton 2004).

Υπό αυτή την έννοια, με την επανάσταση των νέων Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνίας (ΤΠΕ) το βασανιστικό δίλημμα της κλασικής βιομηχανικής κοινωνίας «καταναλωτής ή πολίτης;» (Lewis/Inthorn/Wahl-Jorgensen 2005) μετατοπίζεται στο εξίσου βασανιστικό δίλημμα της παγκόσμιας κοινωνίας της πληροφορίας «πολίτης ή διαδικτυακός πολίτης;». Ωστόσο, δεν πρόκειται για επιτακτικά διλήμματα που επιζητούν άμεσες λύσεις ή απαιτούν οριστική απόφαση για την πλήρη άρση τους. Πολύ περισσότερο πρόκειται για διπολικές οργανωτικές αρχές της ατομικής και συλλογικής δράσης, οι οποίες επαναπροσδιορίζουν τη σχέση μεταξύ τεχνολογιών επικοινωνίας και συμμετοχής του πολίτη.