Ποσοστά διείσδυσης στο Διαδίκτυο ανά ήπειρο-Στοιχεία για το 2009

Σύμφωνα με το Internet World Stats, για το 2009 τα ποσοστά διείσδυσης στο Διαδίκτυο ανά ήπειρο αντικατοπτρίζουν σημαντικές διαφορές και ανισότητες, οι οποίες στοιχειοθετούν το φαινόμενο του Ψηφιακού Χάσματος.

Παρόλο που η τάση για περαιτέρω διασύνδεση ατόμων, ομάδων και κοινωνιών με το Διαδίκτυο συνεχίζει να είναι σε παγκόσμιο επίπεδο αυξητική, οι αποκλίσεις από τον παγκόσμιο μέσο όρο (26,6%) παραμένουν σημαντικές. Το υψηλότερο ποσοστό διείσδυσης στον παγκόσμιο πληροφοριακό πλούτο εξακολουθεί να διατηρεί η Βόρεια Αμερική με 76,2% του πληθυσμού της να έχει πρόσβαση στο Διαδίκτυο, ενώ το χαμηλότερο ποσοστό διείσδυσης εντοπίζεται στην αφρικάνική ήπειρο, στην οποία μόλις το 8,7% του πληθυσμού της αξιώνει δικαιώματα πρόσβασης στο Διαδίκτυο.

Γενεαλογία του Διαδικτύου

Εάν η πρώτη εξελικτική φάση του Διαδικτύου χαρακτηριστεί ως «φάση των ελίτ» (1969-1991), αφού εκείνη την περίοδο διασυνδεδεμένους υπολογιστές είχαν μόνο τέσσερα αμερικάνικα πανεπιστήμια και ο αμερικάνικος στρατός, και η δεύτερη εξελικτική φάση του Διαδικτύου δύναται να ονομαστεί «φάση διείσδυσης και προσαρμογής» (1991-2002), εννοώντας ότι η μαζικοποίηση του Διαδικτύου και οι πρώτοι πειραματισμοί με τα ηλεκτρονικά δίκτυα εντοπίζονται στις αρχές της δεκαετίας του 1990, τότε η τρίτη κατά σειρά εξελικτική φάση δύναται να χαρακτηριστεί ως «φάση αφομοίωσης» ή ως «φάση του κοινωνικού λογισμικού» (βλ. Giannakopoulos 2008, Allen 2004).

Το Facebook, το Twitter, τα blogs και οι λοιπές μορφές κοινωνικής δικτύωσης που πρωτοεμφανίστηκαν στις αρχές της νέας χιλιετίας, και οι οποίες συνεχίζουν να αναπτύσσονται έως και σήμερα, αποτελούν πλέον χειροπιαστές αποδείξεις, και όχι απλές ενδείξεις, ότι τα άτομα στο Διαδίκτυο επιδιώκουν να δικτυώνονται με τους φίλους τους, να αναζητούν παλιές τους γνωριμίες, να γνωρίζουν καινούργια άτομα, να συζητούν για θέματα της επικαιρότητας, να δημοσιεύουν ειδήσεις και απόψεις, να δημιουργούν κοινότητες ειδικών ενδιαφερόντων, να ψηφίζουν σε δημοσκοπήσεις, να προτείνουν νέες ιδέες για την πολιτική ζωή, να παρεμβαίνουν με κριτικό τρόπο σε πολιτικές αποφάσεις, να ψυχαγωγούνται και να ενημερώνονται. Μέσα από την πυκνή δέσμη των online δραστηριοτήτων διαμορφώνονται νέοι «ανοιχτοί χώροι» (Münch 2001) κοινωνικής ενσωμάτωσης και πολιτικής έκφρασης, οι οποίοι υπερβαίνουν την τοπικότητα του κοινωνικού βιόκοσμου, αλλά και την εδαφική κυριαρχία του έθνους-κράτους. Σε κοινωνιολογικούς όρους αυτό σημαίνει ότι στο παγκόσμιο ηλεκτρονικό χωριό οι ανθρώπινες πράξεις αποσυνδέονται σταδιακά από τοπικά πλαίσια αναφοράς και επανασυνδέονται διαλεκτικά σε νέες υπερσυνοριακές και χωρικά αδέσμευτες συνάφειες διαλογικής επικοινωνίας. Έτσι η υπό διαμόρφωση παγκόσμια κοινωνία των πολιτών εδράζεται σε μεγάλο βαθμό σε μικρές ομάδες καθώς και στην ανάδυση των «tiny publics» (Fine/Harringhton 2004).

Υπό αυτή την έννοια, με την επανάσταση των νέων Τεχνολογιών Πληροφορίας και Επικοινωνίας (ΤΠΕ) το βασανιστικό δίλημμα της κλασικής βιομηχανικής κοινωνίας «καταναλωτής ή πολίτης;» (Lewis/Inthorn/Wahl-Jorgensen 2005) μετατοπίζεται στο εξίσου βασανιστικό δίλημμα της παγκόσμιας κοινωνίας της πληροφορίας «πολίτης ή διαδικτυακός πολίτης;». Ωστόσο, δεν πρόκειται για επιτακτικά διλήμματα που επιζητούν άμεσες λύσεις ή απαιτούν οριστική απόφαση για την πλήρη άρση τους. Πολύ περισσότερο πρόκειται για διπολικές οργανωτικές αρχές της ατομικής και συλλογικής δράσης, οι οποίες επαναπροσδιορίζουν τη σχέση μεταξύ τεχνολογιών επικοινωνίας και συμμετοχής του πολίτη.

Το νέο δίλημμα: πολίτης ή διαδικτυακός κοσμοπολίτης (netizen);

Ο κόσμος σήμερα μεταβάλλεται ραγδαία, αποχαιρετώντας τον Γαλαξία του Γουτεμβέργιου και καλωσορίζοντας την ψηφιακή επανάσταση ως δυνατότητα αναζωογόνησης της δημόσιας σφαίρας. Ήδη, πολλοί μελετητές και αναλυτές του κυβερνοχώρου θεωρούν ότι η αποκεντρωμένη αρχιτεκτονική και η διαδραστικότητα (interactivity) των υπερσυνοριακών ηλεκτρονικών διαύλων επικοινωνίας προωθούν και ενισχύουν α) την ενεργητική συμμετοχή του ατόμου στη δημόσια σφαίρα, β) την κατασκευή συλλογικών ταυτοτήτων και γ) την οργάνωση πολιτικών και κοινωνικών κινημάτων, σφυρηλατώντας σταδιακά μια οιονεί παν-συμμετοχική υπερδημοσιότητα παγκόσμιας εμβέλειας (βλ. Γιαννακόπουλος 2005, Hasse/Wehner 1997). Το Facebook, το Twitter, τα blogs, οι εικονικές κοινότητες, και γενικότερα οι αποχρώσεις του κοινωνικού λογισμικού, αποτελούν εν προκειμένω μικροδομές υπερεθνικού εκκοινωνισμού (Vergesellschaftung) υπό την έννοια ότι αφενός παράγουν νέες μορφές κοινωνικής ενσωμάτωσης πέραν του έθνους κράτους, αφετέρου διευρύνουν τα όρια του αξιακού πλουραλισμού και των πολιτισμικών ταυτοτήτων στην κατεύθυνση του διαδικτυακού κοσμοπολιτισμού. Έτσι λοιπόν το νέο δίλημμα «πολίτης ή διαδικτυακός κοσμοπολίτης» αποτελεί μια νέα διάκριση, μια νέα διαφορά, η οποία παράγεται με την επιστροφή του υποκειμένου στη δημόσια σφαίρα.