Στο ως άνω ερώτημα οι απαντήσεις των κοινωνικών επιστημόνων ποικίλουν, αντανακλώντας έτσι την πολυπλοκότητα και την ετερογένεια της σημερινής κοινωνικής πραγματικότητας.
Ο Γάλλος κοινωνιολόγος Alain Touraine ερμηνεύει τις ψηφιακές ΤΠΕ ως την «Τρίτη Βιομηχανική Επανάσταση», η οποία είναι εφάμιλλης σημαντικότητας και εμβέλειας με «την εφεύρεση της ατμομηχανής και την ανάπτυξη των μηχανολογικών βιομηχανιών στις αρχές του 19ου αιώνα» (Τουraine 2001: 49). Επίσης τονίζει ότι οι κοινωνίες σήμερα δεν εξαρτώνται από την ενέργεια, αλλά από την πληροφορία, δίνοντας έτσι έμφαση στην ανατροπή της ύλης. Ωστόσο, ο Touraine διασαφηνίζει ότι η επανάσταση των νέων τεχνολογιών αποτελεί μια διεργασία μετασχηματισμού μεταξύ άλλων, οι συνέπειες της οποίας αποτυπώνονται στην εικόνα της παγκόσμιας κοινωνίας.
Ο Μanuel Castells ενσωματώνει τις επίκαιρες εξελίξεις σε ένα ενιαίο θεωρητικό σχήμα, κάνοντας λόγο για την έλευση της κοινωνίας του δικτύου (network society). Σύμφωνα με τη θεωρία του, οι τεχνολογικές καινοτομίες στα πεδία της μικροηλεκτρονικής, των τηλεπικοινωνιών, των υπολογιστών και των ψηφιακών δικτύων σφυρηλάτησαν ένα «νέο τεχνολογικό παράδειγμα» (Castells 1996: 67), τα προϊόντα του οποίου φαίνονται πρωτίστως στην καπιταλιστική οικονομία, την οποία ο Castells χαρακτηρίζει ως «πληροφοριακό καπιταλισμό». Στο κοινωνικό σύστημα παρατηρούνται ραγδαίες μεταβολές, οι οποίες σχετίζονται με διεργασίες κοινωνικο-οικονομικής αναδόμησης. Κοινωνικά κινήματα και δίκτυα αλληλεγγύης διαθέτουν πλέον με τις διαδραστικές τεχνολογίες σημαντικές δυνατότητες πολιτικής έκφρασης και δημόσιας συμμετοχής. Η συνύφανση της πληροφοριακής επανάστασης, της καπιταλιστικής οικονομίας και της αναδόμησης της σύγχρονης κοινωνίας των πολιτών συγκροτεί τον βασικό άξονα πάνω στον οποίο οικοδομείται η παγκόσμια κοινωνία του δικτύου. Ο Castells σχολιάζει όμως και την σκοτεινή πλευρά αυτής της εξέλιξης, μιλώντας για τις «μαύρες τρύπες του πληροφοριακού καπιταλισμού» και τη διαμόρφωση ενός «Τέταρτου Κόσμου» που δεν έχει πλέον σαφή γεωγραφική και εδαφική αναφορά, αλλά εκτείνεται σε παγκόσμια κλίμακα και περιλαμβάνει αυτούς που αγωνίζονται καθημερινά για επιβίωση.
Ο Jeremy Rifkin αναφέρει ότι με τις νέες ΤΠΕ ανοίγει το καυτό θέμα της πρόσβασης, αφού στην εποχή του ψηφιακού υπερκαπιταλισμού η έννοια της υλικής ιδιοκτησίας και γενικότερα το δικαίωμα της ιδιοκτησίας εκτοπίζεται σταδιακά από την «αβαρή οικονομία» και το δικαίωμα στην πρόσβαση. Όπως για τον Castells, έτσι και για τον Rifkin, σε παγκόσμιο επίπεδο χαρτογραφούνται άτομα, ομάδες και ολόκληρες κοινωνίες που δεν αξιώνουν δικαιώματα πρόσβασης στους διασυνδεδεμένους υπολογιστές και ζουν «εκτός των ηλεκτρικών πυλών» (Rifkin 2001: 414).
Ο Robert Hassan υποστηρίζει ότι τα ψηφιακά δίκτυα έχουν γίνει δομικά στοιχεία του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού. Ενώ η πρώτη φάση της ψηφιακής επανάστασης στόχευε ουσιαστικά στην ενσωμάτωση και την κινητοποίηση ατομικών οντοτήτων, η δεύτερη φάση συγχωνεύει μεγαλύτερα τμήματα του πληθυσμού και προσφέρει σε μεγάλο βαθμό δυνατότητες για ανάπτυξη συλλογικών ταυτοτήτων. Έτσι ο Hassan κάνει λόγο για μια κανονικοποίηση (normalization) της ψηφιακής επανάστασης, εννοώντας ότι ευθυγραμμίζεται με τις ανάγκες του ατόμου για προσχώρηση σε κοινότητες και ομάδες (βλ. Hassan 2004).
Ο Dominique Wolton χαρακτηρίζει το Διαδίκτυο ως «σύμβολο της Νεωτερικότητας» (Wolton 2005: 278). H διαδραστική, αποκεντρωμένη και οικολογική δομή των νέων TΠΕ ενισχύει και επιταχύνει τις βασικές αρχές του ανολοκλήρωτου προγράμματος του Διαφωτισμού, κυρίως προωθώντας τον διάλογο και την επικοινωνία μεταξύ ατόμων και συλλογικοτήτων. Κυρίως όμως, επειδή το Διαδίκτυο διαχειρίζεται μεγάλα αποθέματα γνώσης, οι σημερινοί χρήστες εξοικειώνονται με την ανταλλαγή γνώσης και μαθαίνουν να επιλύουν τις όποιες διαφορές «χωρίς βία και αίμα». Η οθόνη αποτελεί, σύμφωνα πάντα με τον Wolton, έναν τόπο αντανάκλασης της κοινωνίας, όπου τα ιδεώδη της αμεσότητας και της διαφάνειας γίνονται περισσότερο εμφανή.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου