Οικογένεια, σχολείο και τοπική κοινωνία: αναπλαισίωση σχέσης

Η παρακολούθηση της πορείας των μαθητών και των σπουδαστών καθόλη τη διάρκεια της εκπαιδευτικής τους διαδρομής δεν νοείται να είναι παράλληλη και ασύμπτωτη με την παρακολούθηση της ψυχοσυναισθηματικής και κοινωνικής τους εξέλιξης. Ο εκπαιδευτικός, με την ιδιότητα του παιδαγωγού, οφείλει να αντιλαμβάνεται αλλαγές στην συμπεριφορά των μαθητών του και να τις επισημαίνει. Οφείλει επίσης σε μια πρώτη ανάγνωση να ενημερώνει και να παραπέμπει νουθετικά και παιδαγωγικά τον μαθητή στις αρμόδιες κοινωνικές υπηρεσίες, στον σύμβουλο ψυχικής υγείας, στο ψυχολόγο του σχολείου κλπ. Οι θεσμικές του αρμοδιότητες εξαντλούνται σε αυτό ακριβώς το σημείο. Δεν καλείται ο παιδαγωγός να παρέμβει συμβουλευτικά, υποστηρικτικά ή ψυχοθεραπευτικά στην οικογένεια και στον ίδιο τον μαθητή, αλλά ο εξειδικευμένος σύμβουλος, ψυχολόγος, κοινωνικός λειτουργός κλπ.

Δεν νοείται εν έτει 2009, μια ανεπτυγμένη κοινωνία κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με σωρευμένη επιστημονική γνώση σε θέματα ψυχικής υγείας και συμβουλευτικής και θεσμοθετημένα δίκτυα παροχής κοινωνικών υπηρεσιών τόσο σε εθνικό όσο και σε τοπικό επίπεδο να εθελοτυφλεί, να στρουθοκαμηλίζει και να προσπερνάει τα προβλήματα των μαθητών και των σπουδαστών ανερυθρίαστα. Είναι σαν να προσπερνάει τα εν γένει προβλήματα της κοινωνίας, γνωρίζοντας κατά βάθος ότι αργά ή γρήγορα θα τα ξανασυναντήσει. Δεν νοείται ένας έφηβος να χαρακτηρίζεται για πρώτη φορά στη ζωή του όχι από εξειδικευμένους συμβούλους ψυχικής υγείας, αλλά από επηρμένους γρήγορους στοχαστές του τηλεπολιτισμού ως "παραβατικός" ή "αντικοινωνικός" και αφού διαπράξει πρώτα αποτρόπαια εγκλήματα ή προβεί σε παράνομες ενέργειες. Δεν νοείται ένας έφηβος να περνάει συνεχώς απαρατήρητος από διάφορα θεσμοθετημένα κοινωνικά πλαίσια, όπως είναι το σχολείο, το Γυμνάσιο, το Λύκειο, τα ΙΕΚ, ο στρατός κα. Η αδράνεια και η εθελοτυφλία των κοινωνικών υπηρεσιών στα σχολεία αλλά και σε πολλούς άλλους φορείς της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης συντηρεί και ενισχύει το παθολογικό σύμπτωμα χωρίς να το θεραπεύει έγκαιρα και μόνιμα. Απαιτείται λοιπόν άμεσα η πλήρης ενεργοποίηση των κοινωνικών υπηρεσιών σε όλες τις εκπαιδευτικές βαθμίδες και η δικτύωσή τους με τοπικούς φορείς, Σχολές Γονέων, σχολεία και οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών προκειμένου να αναπλασιωθεί η σχέση μεταξύ σχολείου, οικογένειας και τοπικής κοινωνίας.

Επηρμένοι "fast thinkers"

Η παρατήρηση των ανθρωπίνων πραγμάτων στην Ελλάδα παράγεται, αναπαράγεται και διαχέεται στο "κοινό των μη-ειδικών", όχι από επιστημονικά επαρκείς και θεσμικά ενισχυμένες ομάδες ειδικών, αλλά από επηρμένους δημοσιογράφους και "γρήγορους στοχαστές" (fast thinkers), όπως τους χαρακτηρίζει ο κοινωνιολόγος Pierre Bourdie, οι οποίοι εμφανίζονται συχνά πυκνά σε τηλεοπτικά παράθυρα και ενημερωτικές εκπομπές, προκειμένου να σχολιάσουν την επικαιρότητα με την ιδιότητα του ειδικού.

Οι "γρήγοροι στοχαστές" περιορίζονται στη διατύπωση κοινότοπων και πεζών σκέψεων μιας χρήσης. Στην εποχή της ταχύτητας η σκέψη γίνεται φευγαλέα και τα συμπεράσματα βραχύβια. Ακριβώς επειδή πρέπει να σκέφτονται πιο γρήγορα από την σκιά τους, ειδικά όταν ο τηλεοπτικός χρόνος είναι πιεστικός και το φιλοθεάμον κοινό αρκούντως λαίμαργο, τα όσα εκστομίζουν αποτελούν πιστή αναπαραγωγή παραδεδεγμένων ιδεών, με αποτέλεσμα να εξισώνονται και να ταυτίζονται με την κοινή γνώμη και το αυτονόητο.

Ειδικά σε περιόδους κρίσης ή εμφάνισης συγκλονιστικών επεισοδίων και φαινομένων, όπως αυτό με τον 19χρονο μαθητή στις σχολές μαθητείας του ΟΑΕΔ, η συμβολή των γρήγορων στοχαστών εξαντλείται σε μια πρόχειρη και επιδερμική ανάλυση πραγμάτων και καταστάσεων που ακόμα και ο πιο αφελής γνωρίζει. Το τηλεοπτικά παρασκευαζόμενο πολιτιστικό "fast food" κουράζει διότι λειτουργεί με βάση την αρχή της επανάληψης. Κουράζει διότι σερβίρει συνεχώς το ίδιο ξαναζεσταμένο φαγητό. Παραθέτω πρόσφατα ειπωμένες μα τετριμμένες θέσεις: "οι γονείς πρέπει να επικοινωνούν σωστά με τα παιδιά τους", υπάρχει χάσμα γενεών", "η οικογένεια είναι σε κρίση", "οι αρμόδιοι να αναλάβουν τις ευθύνες τους" κλπ.

Τελικά, τι είναι πιο βλαβερό και ηθικά επιζήμιο; Τα φαινόμενα αυτά καθεαυτά ή ο ταυτολογικός και αδιέξοδος τρόπος πρόσληψής τους; Μήπως η πεζή και επιδερμική ανάλυση από τους "γρήγορους στοχαστές" αφαιρεί από τα φαινόμενα την ιδιαιτερότητα, την βαρύτητα, το ειδικό βάρος, την μοναδικότητα και τις πραγματικές συνέπειες που αυτά παράγουν;