Αρχές σχεδιασμού χρηστικών ιστοσελίδων/ιστοχώρων. Μέρος 2ο

1. Η πλοήγηση (navigation)

H πλοήγηση αποτελεί ένα βασικό πρόβλημα για τους περισσότερους χρήστες του Διαδικτύου. Από πρόσφατη έρευνα που πραγματοποιήθηκε στις Η.Π.Α. έγινε γνωστό ότι περίπου το 83% των χρηστών του Διαδικτύου προτιμάει να εγκαταλείψει άμεσα μια ιστοσελίδα, αν αισθάνεται ότι πρέπει να κάνει πολλά «κλικ» προκειμένου να εντοπίσει την πληροφορία που τον ενδιαφέρει. Κατά μέσο όρο μετά από 4 «κλικ» ο επισκέπτης αποχωρεί.

Βασικός στόχος της χρηστικής ιστοσελίδας είναι να βοηθήσει το χρήστη να αναπτύξει ένα σαφές και αξιόπιστο νοητικό σχήμα, βάσει του οποίου μπορεί να προσανατολίζεται και να αντιλαμβάνεται τις συνδέσεις και τα περιεχόμενα των ιστοσελίδων. Η απουσία ενός φυσικού-αντικειμενικού χώρου και ο εκτοπισμός του σώματος από την επικοινωνιακή διαδικασία απαιτούν μεγαλύτερη ροή αυτοαναφορικών πληροφοριών, δηλαδή πληροφοριών που παραπέμπουν συνεχώς σε άλλες πληροφορίες, προηγούμενες ή επόμενες, οι οποίες με τη σειρά τους παραπέμπουν σε άλλες πληροφορίες…, αναδεικνύοντας έτσι ένα αυτοποιητικό-αυτοαναφορικό σύστημα χωρίς αρχικά και τελικά σημεία.

Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι μια ιστοσελίδα που είναι οργανωμένη με ένα σαφές και αξιόπιστο σύστημα πλοήγησης, διαθέτει διάφορους «συνδέσμους» (links) κατάλληλους να επαναφέρουν μια προηγούμενη πληροφορία για το χρήστη ή να καλέσουν μια καινούργια πληροφορία, χωρίς ο χρήστης να δυσκολεύεται να συλλάβει νοητικά τις λογικές συνάφειες και να πελαγοδρομεί σε ωκεανούς άχρηστων και θεματικά ασύνδετων πληροφοριών. Όσο πιο αναπαρασταστική και σχηματική είναι η νοητική σύλληψη για το χρήστη τόσο πιο εύκολη είναι η πλοήγηση και εν κατακλείδι τόσο πιο χρηστική είναι η ιστοσελίδα. Ορισμένα κριτήρια για το σχεδιασμό πλοήγησης αναφέρονται παρακάτω:

1. Αποφυγή «ορφανών σελίδων»: ορισμένες ιστοσελίδες δεν είναι συνδεδεμένες με τη αρχική τους ιστοσελίδα (homepage), με αποτέλεσμα ο χρήστης μόλις την επισκεφθεί να καταλήγει σε ένα “dead end”. Το βασικότερο πρόβλημα με τις «ορφανές σελίδες» είναι ότι κάποιος μπορεί να τις επισκεφθεί ανεξάρτητα από την αρχική τους (homepage) και να μην μπορεί αργότερα να συνδεθεί με άλλες.
2. Αποφυγή σχεδιασμού «κενών σελίδων»: σε πολλές περιπτώσεις υπάρχουν μεγάλες ιστοσελίδες με αραιά κείμενα και μεγάλα κενά. Αυτό σημαίνει για τον χρήστη ότι πρέπει να κάνει συνεχώς “scrolling” (ανακύλιση περιεχομένων οθόνης)
3. Xάρτης σελίδας (site map): το πιο σημαντικό εργαλείο για σωστό σχεδιασμό πλοήγησης είναι η χαρτογράφηση των περιεχομένων και η παρουσίασή τους με τη μορφή χάρτη σελίδας. Ο χάρτης πρέπει να αναπαριστά την κάθετη πλοήγηση.
4. Αποφυγή ιεραρχικών μενού: Εμπειρικά είναι αποδεδειγμένο ότι τα αυστηρά ιεραρχικά μενού με τις ατελείωτες κατηγοριοποιήσεις και υποκατηγοριοποιήσεις δεν είναι χρηστικά. Προτιμότερο είναι να δημιουργηθούν περισσότερες αρχικές ομάδες θεμάτων που να περιλαμβάνουν ειδικότερα περιεχόμενα.
5. Έμφαση στη συνεκτική παρουσίαση της σελίδας: Είναι αρκετά σημαντικό για το χρήστη σε κάθε παράθυρο που ανοίγει να υπάρχει η ίδια βασική δομή. Αν σε κάθε επόμενη σελίδα που ανοίγει υπάρχουν διαφορετικά χρώματα, σύμβολα, και εικόνες ή/και διαφορετική δομή στη διάταξη των πληροφοριών, τότε δεν αντιλαμβάνεται τη συνέχεια και τη συνοχή των πραγμάτων με αποτέλεσμα να μην αναπτύσσεται το αίσθημα της ασφάλειας και της εμπιστοσύνης.

2. Πρόσβαση (access)

Η πρόσβαση στην ιστοσελίδα αρθρώνεται ως το ουσιαστικότερο κριτήριο χρηστικότητας, μιας και αν δεν είναι εύκολα εντοπίσημη η σελίδα, τότε δεν ευοδώνεται η αλληλόδραση χρήστη-περιεχομένου του υπολογιστή. Τρία κριτήρια αποτελούν σε αυτό το σημείο κρίσιμους παράγοντες χρηστικότητας.

1. Αποφυγή δύσκολών URL: οι μακρόσυρτες και πολύπλοκες διευθύνσεις ιστοσελίδων οδηγούν πολλές φορές σε τυπογραφικά λάθη, με συνέπεια η αναζήτηση να καθίσταται δυσχερής.
2. Εφαρμογή κλασικών συνδέσμων (links): στο Διαδίκτυο έχει επικρατήσει το μπλε χρώμα στους συνδέσμους που δεν έχουν ακόμα χρησιμοποιηθεί και το καφέ σε αυτούς που ήδη έχουν χρησιμοποιηθεί. Μια αλλαγή σε αυτά τα καθιερωμένα χρώματα μπορεί να προκαλέσει σύγχυση σχετικά με το τι θεωρείται σύνδεσμος και τι όχι, αλλά και σχετικά με το ποιοι σύνδεσμοι έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί και ποιοι όχι.
3. Σχεδιασμός «ελαφρών» σελίδων: ο σχεδιαστής πρέπει να λάβει υπ’ όψιν του ότι υπάρχουν αρκετοί χρήστες με αργές συνδέσεις Internet, με απαρχαιωμένο λογισμικό, με παλιούς υπολογιστές ή ακόμα με λίγη υπομονή. Στόχος εδώ είναι η μείωση ή ελαχιστοποίηση του απαιτούμενου χρόνου download της σελίδας. Η αποφυγή πολλών γραφικών και animations, η οποία σύμφωνα με τους Sears, Jacko και Dubach (2000) δεν είναι πάντα απαραίτητα στοιχεία για την κατανόηση του περιεχομένου μιας σελίδας, εξασφαλίζει σε χρήστες με αργές συνδέσεις και χαμηλής απόδοσης εξοπλισμό να επισκεφθούν την σελίδα.

3. Πληροφοριακός σχεδιασμός (information design)

Ο πληροφοριακός σχεδιασμός συνδυάζει τα προς κατανόηση περιεχόμενα με την αισθητική της ιστοσελίδας. Στοχεύει στην πρώτη εντύπωση που διαμορφώνεται συνειδητά ή ασυνείδητα από το χρήστη και συνιστά το εφαλτήριο για την περαιτέρω, κυρίως εξωρηματική αλληλόδραση (non verbal interaction) με τον υπολογιστή. Παρακάτω συγκεντρώνονται τα βασικά κριτήρια χρηστικότητας:

1. Απόσυρση ανεπίκαιρων ή ημιτελών πληροφοριών: δίνεται πολύ κακή εντύπωση όταν κυριαρχούν παλιές και άχρηστες ως προς την αξία τους πληροφορίες.
2. Σύνταξη εύληπτων και καλά διαμορφωμένων κειμένων. Ο γενικός κανόνας εδώ λέει ότι όσο πιο απλή είναι η δομή ενός κειμένου τόσο πιο κατανοητό γίνεται το περιεχόμενό του. Συνιστάται η χρήση επικεφαλίδων, υποκεφαλαίων και αρίθμησης με τρόπο που να διαμορφώνουν ένα ποιοτικό κείμενο. Επίσης πρέπει να αποφεύγουμε κείμενα ή φράσεις που κινούνται στην οθόνη επειδή κουράζουν τον αναγνώστη. Οι κανόνες παραγραφοποίησης που ισχύουν για το γραπτό λόγο θα πρέπει εδώ να γίνουν πιο ελαστικοί και προσαρμοστικοί στις απαιτήσεις του ψηφιακού περιβάλλοντος επικοινωνίας. Επίσης, δεν κρίνεται απαραίτητη η εφαρμογή πλήρους στοίχισης του κειμένου (block text), και αυτό επειδή πολλές φορές ανάμεσα στις λέξεις δημιουργούνται μεγάλα κενά που τονίζουν έντονα το background της σελίδας, με αποτέλεσμα το διάβασμα να γίνεται κουραστικό και επίπονο.
3. Γραμματοσειρά: Η επιλογή της γραμματοσειράς δεν πρέπει να είναι εκκεντρική. Συνήθως χρησιμοποιούνται Arial, Comic Sans, Verdana, Helvetica, Tahoma and Trebuchet. Το μέγεθος της γραμματοσειράς δεν πρέπει να είναι μικρότερο από 12pt.
4. Αποφυγή εκκεντρικών και έντονων χρωμάτων: η σημασία μιας πληροφορίας συνοδεύεται συνήθως από ένα συγκεκριμένο χρώμα. Η άσκοπη αλλαγή χρώματος τονίζει μια μετατόπιση της σημασίας, η οποία όμως ουσιαστικά δεν υπάρχει. Για το background των ιστοσελίδων προτιμούνται απαλά χρώματα, τα οποία πρέπει να βρίσκονται σε αντίθεση με το χρώμα των κειμένων. Η αντίθεση κόκκινου background – πράσινου κειμένου δεν θεωρείται επιτυχής γιατί ένα σχετικά μεγάλο κομμάτι του πληθυσμού πάσχει από δυσχρωματοψία και δαλτονισμό.
5. Περιορισμένη εφαρμογή γραφικών και animations.