Όλοι ξέρουμε τα πάντα για όλους (;)

Στις μέρες μας ο διασκορπισμός των ερεθισμάτων από τις πηγές πληροφόρησης και ενημέρωσης είναι τόσο έντονος που δημιουργείται σταδιακά η ψευδαίσθηση ότι "όλοι ξέρουμε τα πάντα για όλους".

Τόσο η καταιγιστική εισβολή στον ιδιωτικό βίο των επωνύμων (τραγουδιστές, πολιτικοί, επιχειρηματίες κα.) με τη μορφή μεσημεριανής κουτσομπολίστικης εκπομπής ή κίτρινου τύπου του ενός Ευρώ όσο και η ανάπτυξη και διάδοση προγραμμάτων κοινωνικού λογισμικού (Social Software) που προωθεί και ενισχύει τις κοινωνικές σχέσεις μεταξύ ατόμων από διαφορετικά κοινωνικά πλαίσια, σφυρηλατεί τη φαντασίωση ότι τίποτε δεν είναι πλέον κρυπτόν υπό τον ήλιον, ότι όλοι όσοι εμπλεκόμαστε στις διαδικασίες επικοινωνίας προβαίνουμε σε αυτοαποκαλύψεις για την προσωπική μας ζωή, τις σχέσεις μας, τη δουλειά μας, τα συναισθήματά μας, τις ανησυχίες και τους φόβους μας για μέλλον.

Όλοι σταδιακά μαθαίνουμε από τους άλλους για τη δική τους προσωπική ζωή, τις σχέσεις τους, τη δουλειά τους, τα συναισθήματά τους, τις ανησυχίες και τους φόβους τους για το μέλλον. Καταλαβαίνουμε ότι μοιραζόμαστε πάνω-κάτω τα ίδια προβλήματα καθημερινότητας, ότι μας απασχολούν παρόμοια θέματα, ότι φοβόμαστε και ανησυχούμε για τα ίδια ακριβώς πράγματα, ότι τα συναισθήματά μας έχουν παρόμοιες διακυμάνσεις, ότι εν κατακλείδι αυτά που φανταζόμαστε είναι ανθρώπινα, πολύ ανθρώπινα.

Αυτή η άτυπη ομαδική ψυχοθεραπεία διαμορφώνει μια ανακλαστική συλλογική συνείδηση. "Ξέρω πράγματα για τους άλλους. Ξέρουν ότι ξέρω πράγματα για αυτούς. Ξέρω επίσης ότι και οι άλλοι ξέρουν πράγματα για εμένα. Ξέρω ότι ξέρουν ότι ξέρω πράγματα για αυτούς".

Ουσιαστικά η κορύφωση της απόλυτης γνώσης για τον Άλλο δεν πρόκειται ποτέ να ευοδωθεί, μπορεί όμως σταδιακά να κατακτώνται καινούργια ψήγματα γνώσης και εμπειρίας, τα οποία βοηθούν να μαθαίνουμε τον εαυτό μας καλύτερα.

Το παράδοξο του Διαδικτύου

Το φαινόμενο του Ψηφιακού Χάσματος αναγνωρίζεται ως μια μη ηθελημένη «συνέπεια της νεωτερικότητας» (Giddens), ως ένα σύμπτωμα της παγκόσμιας κοινωνίας της πληροφορίας και της γνώσης. Αφαιρώντας από την ανάλυσή μας κάθε κανονιστική και αξιακή αναφορά, μπορούμε να πούμε ότι η όχι και τόσο πρωτόγνωρη διαίρεση του κόσμου σε έχοντες και μη έχοντες αντανακλά τις παραδοξότητες και τις αντινομίες της ψηφιακής επανάστασης.

Από τη μια πλευρά η τεχνολογική δομή των νέων τεχνολογιών «πολλοί προς πολλούς» δημιουργεί τις ελπίδες για διαμόρφωση ένας νέου κοινωνικού χώρου άμεσης συμμετοχής και έκφρασης ατομικών και συλλογικών οντοτήτων, όπου τα αιτήματα της παγκόσμιας κοινωνίας των πολιτών μεταβάλλονται σε «απανταχού παρουσία» (Habermas 1997). Έτσι η «μονόδρομη σκέψη» (Τouraine 2001) της κλασικής βιομηχανικής εποχής, η οποία εξαντλείται στην έλλειψη πίστης για συγκρότηση και οργάνωση αυτόνομων συλλογικών φορέων δράσης, ικανών να επηρεάζουν πολιτικές αποφάσεις, αποδυναμώνεται σημαντικά.

Από την άλλη πλευρά η λογική κατανομής των δικαιωμάτων πρόσβασης στους προσομοιωμένους κόσμους και στον πληροφοριακό πλούτο είναι επιλεκτική και οδηγεί σε ανισότητες και σε κατάτμηση της κοινωνίας σε μεταξύ τους ασύνδετα και ανομοιογενή μέρη, απειλώντας την κοινωνική συνοχή. Έτσι συναρθρώνεται το παράδοξο μεταξύ τεχνολογικής και κοινωνικής δομής του Διαδικτύου.

Έτσι λοιπόν ανακύπτει το παράδοξο μεταξύ τεχνολογικής και κοινωνικής δομής του Διαδικτύου, το οποίο μπορούμε να καλέσουμε απλά το παράδοξο του Διαδικτύου.

Η διαλεκτική του κυβερνοχώρου συντάσσεται και ανασυντάσσεται μέσα από την διαρκή κίνηση ανάμεσα σε online και offline, ανάμεσα στο 0 και το 1, ανάμεσα στην τεχνοφοβία και την τεχνοφιλία, ανάμεσα στην εικονική ενσωμάτωση και τον εικονικό αποκλεισμό, ανάμεσα στο μέσο και το μήνυμα και τέλος, ανάμεσα στο Πραγματικό και το Εικονικό. Το Ψηφιακό Χάσμα σύμφωνα με την φιλοσοφία της «ψηφιακής διαλεκτικής» (Lunenfeld 1999) δεν μπορεί να οδηγήσει σε μια καινούργια σύνθεση, με την έννοια μιας πλήρους ανάκλησης και κατάργησης της τεχνολογίας ή μιας πλήρους ψηφιοποίησης της κοινωνίας, όπως αυτή σκιαγραφήθηκε στην τριλογία «Matrix».

Έτσι λοιπόν με το να μιλάμε γενικά και αόριστα για εξοπλισμό του πληθυσμού με υπολογιστές και δίκτυα καθώς και για εκπαίδευση του πληθυσμού πάνω σε θέματα χρήσης του μέσου, περιοριζόμαστε σε σισύφειες προσπάθειες τετραγωνισμού του κύκλου. Πολύ πιο ρεαλιστική φαίνεται η λύση της ενσωμάτωσης των νέων τεχνολογιών σε συγκεκριμένους θεσμούς, όπου η κοινωνική δομή και η λειτουργία τους μπορούν να συμβάλλουν στο να γίνουν οι νέες τεχνολογίες πιο ανθρωποκεντρικές, πιο δημοκρατικές και πιο περιεκτικές (Warschauer 2004).

Ίσως θα έπρεπε να μας απασχολεί λιγότερο η δυαδική θέαση ενός ανόμοια διευρυνόμενου κόσμου, ενός κόσμου που επισκιάζεται από την διαλυτική και διασπαστική λογική του Ψηφιακού Χάσματος και να επικεντρωθούμε περισσότερο στην καταγραφή και την αξιολόγηση των κοινωνικών δομών, των κοινωνικών προβλημάτων, της κοινωνικής οργάνωσης και γενικότερα των κοινωνικών θεσμών προκειμένου να δούμε πως οι νέες τεχνολογίες μπορούν σήμερα να τους βελτιώσουν.

Έτσι λοιπόν, δεν μιλάμε πλέον για το φαινόμενο του Ψηφιακού Χάσματος και για τους τρόπους υπέρβασής του, αλλά για το πως η πρόσβαση στις νέες τεχνολογίες και το πως η δημιουργική χρήση τους μπορεί να ενισχύσει την κοινωνική ενσωμάτωση σε τοπικό, περιφερειακό, εθνικό, διεθνές και παγκόσμιο επίπεδο. Σε όρους τεχνολογικής πολιτικής αυτό μεταφράζεται ως η μετατροπή του Ψηφιακού Χάσματος σε ψηφιακή ευκαιρία.

Ψηφιακή αποθήκευση και ινφο-σκουπίδια

Διαβάζοντας με τεταμένο το ενδιαφέρον για το τί μέλλει γενέσθαι τα επόμενα χρόνια στον κόσμο μας, εντόπισα ένα αρκετά διαφωτιστικό άρθρο σχετικά με την εντασιακή σχέση μεταξύ παραγωγής και αποθήκευσης της γνώσης.

Σύμφωνα λοιπόν με εκτιμήσεις των ειδικών ο ρυθμός με τον οποίο παράγουμε και δημοσιεύουμε πληροφορίες και γνώση καθημερινά είναι πολύ μεγαλύτερος από τη δυνατότητα αποθήκευσής τους.

Παραθέτω το απόσπασμα από την Καθημερινή της Κυριακής:

"Ψηφιακή αποθήκευση: Όσο κι αν φανεί περίεργο, ένα από τα βασικά προβλήματα που θα αντιμετωπίσει άμεσα η ανθρωπότητα είναι η ψηφιακή αποθήκευση των δεδομένων που θα παράγει. Σύμφωνα με την International Data Corporation, το 2006 ο κόσμος παρήγαγε 161 δισ.γιγαμπάιτ πληροφορίας ενώ είχε χώρους αποθήκευσης 185 δισ. γιγαμπάιτ. Με την διασύνδεση όλο και περισσοτέρων ανθρώπων στο διαδίκτυο, την έλευση του YouΤube, και των καμερών επιτήρησης, την εξέλιξη των αρχείων του δημοσίου και ιδιωτικών επιχειρήσεων το 2010 θα χρειαστούν αποθηκευτικοί χώροι 988 δισ. γιγαμπάιτ ενώ θα υπάρχουν διαθέσιμα μόνο 601 δισ. Το ένα τρίτο της ψηφιακής ανθρώπινης γνώσης θα χαθεί για πάντα." (Η Καθημερινή της Κυριακής, 14.10.2007)

Φαίνεται ότι η προσπάθεια καταγραφής και συστηματοποίησης της ανθρώπινης γνώσης που ξεκίνησε την περίοδο του Διαφωτισμού με τους Εγκυκλοπαιδιστές και συνεχίζεται μέχρι σήμερα, παραμένει επιπεπλεγμένη και εγκλωβισμένη στην παραδοξότητα.

Η προφορικότητα ούτως ή άλλως είναι βραχύβια, η γραφή όμως αποτυπώνεται ανεξίτηλα στην ιστορία. Από ότι βλέπω όμως κάτι τέτοιο δεν ισχύει απόλυτα για την ηλεκτρονική γραφή. Κάποιο μέρος της θα χαθεί, για πάντα(;).

Ωστόσο, ξανασκεφτόμενος τον αφορισμό ότι το 2010 "το ένα τρίτο της ψηφιακής ανθρώπινης γνώσης θα χαθεί για πάντα" δεν ανησυχώ ιδιαίτερα, αφού ο χρονοκαθαριστής θα συλλλέξει τα ινφο-σκουπίδια του διαδικτυακού Γαλαξία και θα απαλλαχτούμε ελπίζω από την έντονη δυσοσμία των άχρηστων πληροφοριών.